PAUS LEO XIV
afscheid
We zijn nog onder de indruk van de nieuwe paus, zoals hij zich voorstelde aan de talrijke menigte op het St. Pietersplein in Rome op donderdag 8 mei. Na het overlijden van paus Franciscus was er de droefheid. We dachten terug aan die laatste krachtsinspanning op Paaszondag om aan de menigte nog een keer zijn pauselijke zegen ‘Urbi et Orbi – voor stad en wereld’ te geven. We dachten terug aan de indrukwekkende begrafenisliturgie waarin ons het voorbeeld van deze overleden paus werd voorgehouden in de indrukwekkende homilie.
nieuw begin
Maar al snel werd er vooruit gekeken. De kardinalen kwamen bijeen om de toestand van de kerk wereldwijd te bespreken en de verwachtingen te formuleren, waaraan de nieuwe paus zou moeten beantwoorden. Uiteindelijk startte – na afsluiting van de rouwperiode – op woensdag 7 mei het conclaaf en donderdag 8 mei al, in de vroege avond, was er witte rook. Er was dus een nieuwe paus gekozen, maar wie zou dat zijn? Na een uurtje wachten werd zijn naam bekend gemaakt: Robert Francis Prevost en voortaan mogen we hem paus Leo XIV noemen.
naam
Wanneer het “Habemus Papam” is uitgesproken en bekend gemaakt is, welke kardinaal tot paus is gekozen, wordt gespannen gewacht op de naam, die de nieuwe paus gaat dragen.
De keuze van de naam geeft aan, waar de nieuwe paus zijn inspiratie vindt en welk voorbeeld hem voor ogen staat. De nieuwe paus voelt zich geïnspireerd door paus Leo XIII, die in 1891 naam maakte met zijn bekende sociale encycliek ‘Rerum novarum”, waarin hij de basis legde voor de katholieke sociale leer, die later door andere pausen nog verder is uitgewerkt.
sociaal
Leo XIII was paus ten tijde van de industriële revolutie aan het einde van de 19e eeuw, waarin het sociale vraagstuk ontstond. Door de uitvinding van de stoommachine en andere technieken kon fabrieksmatig geproduceerd worden. Over de ruggen van de arbeiders werden grote winsten gemaakt en een verpaupering van de samenleving was het gevolg ervan. In onze directe omgeving denken we aan de asociale omstandigheden vanwege de industrialisering te Maastricht en Aken. Het bewerken van sociale gerechtigheid was volgens paus Leo XIII een kerntaak van de katholieke kerk. Haar opdracht was om op te komen voor de rechten van de arbeiders en om de nood te lenigen, die het gevolg was van de armoede. In Maastricht was het o.a. Mgr. Rutten die daarom de straatkinderen onderdak bood en de ‘broeders van Maastricht’ stichtte om met onderwijs goede toekomstkansen voor de jeugd te bewerken. Voor Aken moeten de namen van Klara Feij en Franciska Schervier genoemd worden, die de sociale problematiek aanpakten. In Frankrijk was het Fréderic Ozanam, die de basis legde voor een netwerk van St. Vincentius-verenigingen, die ook in ons bisdom in vele parochies de caritas verzorgden.
Deze sociale paus Leo XIII is voor Robert Francis Prevost een voorbeeld geworden in de 20 jaren, dat hij als priester en bisschop in Peru werkzaam was. Daar leerde hij de wereld kennen van de armen en onderdrukten. Daar werd hij ondergedompeld in de sociale problematieken die de armoede met zich mee brengt. Daar leerde hij om de mensen nabij te zijn, alvorens hen de maat te nemen. Hij gaf vorm aan de kerk naar het model wat later paus Franciscus een ‘veldhospitaal’ zou noemen. Dwz: de kerk moet mensen nabij zijn in alle menselijke nood.
bekering
Van huis uit Amerikaan, geboren te Chicago, heeft paus Leo XIV ahw een bekering doorgemaakt van het kapitalisme dat in Amerika in zwang is en waar winst en rijkdom doel in zich zijn, naar een menselijke samenleving, waarin de mens centraal gesteld wordt en waar gewerkt wordt aan de leniging van de menselijke noden. Met gezag kan paus Leo daarom de huidige Amerikaanse president van antwoord dienen die het voordeel van Amerika steeds voorop stelt, met als gevolg een meedogenloos asielbeleid. Deze president gaat ervan uit, dat de nood in de wereld niet zijn zaak is. Daarom heeft hij met een pennenstreek een einde gemaakt aan alle sociale en medische hulp die via USAid wereldwijd werd verstrekt, ook al levert dat dagelijks slachtoffers op.
onze nood
Leo XIII zag de nood van zijn tijd en nu ziet Leo XIV de nood die er in onze dagen is, waaronder het armoede- en vluchtelingenprobleem. Maar ook deed hij met zijn eerste woorden op donderdag 8 mei direct al een oproep tot vrede. Met deze oproep wees hij de wereldleiders op hun verantwoordelijkheid om de vrede te dienen.
Onlangs vierden we 80 jaar bevrijding. “Nooit meer oorlog” was in 1945 het devies. Maar we weten ook, dat gedurende deze 80 jaren er altijd ergens oorlog is geweest en dat er ook nu oorlogsdreiging is. Natuurlijk heeft de kerk geen legers, maar het morele gezag van de paus wordt wereldwijd erkend. De oproep tot vrede is voor veel wereldleiders hinderlijk.
gebed
We weten, dat nu een zware verantwoordelijkheid drukt op de schouders van de nieuwe paus. We mogen hem niet aan zijn lot overlaten. Hij rekent op ons gebed en steun. Laten wij dat beloven.